Goed kunnen verstaan is geen doel op zich, maar een voorwaarde om mee te kunnen doen. Op het werk, in gesprekken en in het dagelijkse leven. Toch brengt slechthorendheid veel meer psychosociale effecten met zich mee. “Wat betekent jouw gehoorverlies écht?” is daarom een vraag die centraal staat in ons werk en in het werk van prof. dr. Sophia Kramer, professor Auditory Functioning and Participation bij het Amsterdam UMC. Tijdens de wintervergadering van de Nederlandse Vereniging voor Audiologie liet zij aan de hand van haar meest recente onderzoeksresultaten zien dat slechthorendheid niet alleen draait om wat je hoort, maar vooral om wat het je kost.
Van audiogram naar impact op het dagelijkse leven
Voordat we de onderzoeksresultaten induiken vinden we het belangrijk om te melden hoe gehoorverlies gemeten wordt. Traditioneel wordt er in het geval van gehoorverlies namelijk vooral gekeken naar het audiogram (ook wel bekend als de piepjestest). Deze grafische weergave van de resultaten van een gehoortest vertelt helaas maar een deel van het verhaal. Ook uit het onderzoek van Kramer blijkt dat slechthorendheid sterk samenhangt met vermoeidheid, stress, mentale belasting, eenzaamheid, verminderde regie, verminderd zelfvertrouwen en een beperkte(re) sociale deelname. Zelfs in vergelijking met andere chronische aandoeningen zoals diabetes, hart- of longziekten blijkt de impact op psychosociaal functioneren opvallend groot. De conclusie van Kramer is daarom helder: gehoorverlies is geen “technisch probleem”, maar een participatievraagstuk. Precies daar raak je volgens ons de kern.
Horen in rumoer
De grootste uitdaging voor mensen met gehoorverlies ligt zelden in stilte, maar juist in alledaagse situaties. Vergaderingen, kantoortuinen of sociale bijeenkomsten zijn keihard werken met gehoorverlies. In al deze situaties is de signaal-ruisverhouding de grootste boosdoener. Want hoeveel harder moet spraak zijn dan achtergrondgeluiden om verstaanbaar te blijven? Elke kleine verslechtering heeft hierin directe gevolgen: meer luisterinspanning, hogere stress en/of een grotere kans op mentale of fysieke klachten.
Met andere woorden: je kunt iemand misschien verstaan, maar tegen welke prijs?
Luisterinspanning is een verborgen belasting
Een in onze ogen cruciaal en o zo herkenbaar inzicht uit het onderzoek van Kramer is het feit dat slechthorenden continu moeten compenseren. Ze focussen harder, vullen gaten in gesprekken zelf in en blijven constant alert. Dat leidt tot een verhoogde cognitieve belasting, stress en vermoeidheid. Op termijn ontstaat dan het volgende patroon:
- De slechthorende levert meer inspanning om een gesprek te kunnen volgen
- Daardoor raakt een slechthorende sneller mentaal uitgeput
- Om dat te voorkomen vermijdt een slechthorende sociale en/of werksituaties
- Waardoor toenemende isolatie ontstaat en maar groeit, en groeit, en…
Dit verklaart waarom iemand met zelfs minimaal gehoorverlies toch compleet uitgeput kan zijn aan het einde van een werkdag.
Verstoorde energiebalans
Een ander voor ons belangrijk thema uit Kramers onderzoek is de herstelbehoefte. Uitspraken zoals “Aan het einde van een werkdag ben ik echt op” of “Ik vind het moeilijk om me te ontspannen aan het einde van een werkdag” werden door Kramer getoetst en komen ons heel bekend voor. Hoe meer het gehoor verslechtert des te hoger de herstelbehoefte van slechthorenden ligt. Voor werkgevers en professionals heeft de mate van gehoorverlies dan ook directe impact op iemands duurzame inzetbaarheid.
Opvallend is echter dat de impact van slechthorendheid verschilt per leeftijdsgroep, aldus Kramer. Met name mensen tussen de 40 en 49 jaar blijken extra kwetsbaar. Zij bevinden zich veelal in drukke carrièrefases, stellen hoge sociale en professionele eisen en vinden weinig herkenning in de omgeving. Binnen deze leeftijdsgroep ziet Kramer dan ook sterkere verbanden met stress, angst en depressieve klachten. Dat maakt vroege signalering en ondersteuning in deze groep essentieel.
Revalidatie helpt, maar is niet het hele antwoord
Hooroplossingen zoals hoortoestellen, ondersteunende hoortechniek of cochleaire implantaten zijn belangrijk. Ze verbeteren het horen, kunnen vermoeidheid verminderen en eenzaamheid verkleinen. Maar, ze lossen niet alles op.
Op bredere uitkomsten zoals de kwaliteit van leven, psychosociaal functioneren en herstelbehoefte zijn de effecten van hooroplossingen volgens Kramer beperkt of wisselend. Onze veelgebruikte stelling ‘techniek alleen is niet genoeg’ komt ook hier weer terug. Context, gedrag en ondersteuning maken het verschil.
Van horen naar functioneren
De tijdens de wintervergadering gedeelde inzichten van Kramer sluiten naadloos aan op het gezamenlijke onderzoek dat wij met het Amsterdam UMC zijn gestart. ‘The real impact of hearing loss’ is een onderzoek waarbij we niet alleen kijken naar wat iemand hoort, maar juist ook naar hoeveel inspanning dat kost, wat dat doet met iemands energie en stress en hoe dat doorwerkt in werk en dagelijks functioneren. Een nu al belangrijk inzicht uit ons onderzoek is dat luisterinspanning een cruciale, vaak onderschatte, factor is. En misschien nog belangrijker: verstaanbaarheid bepaalt niet alleen hoe zwaar gehoorverlies wordt ervaren.
Nieuwe diagnostiek en oplossingen
Dankzij de Impact Explorer 2025-subsidie ontwikkelen we samen met het team van Kramer nieuwe terminologie, betere meetmethoden en praktisch toepasbare inzichten. Alles met één doel: oplossingen die niet alleen het gehoor verbeteren, maar vooral het functioneren. Daarbij kun je mogelijk denken aan slimmere werkomgevingen, gerichte ondersteuning op de werkvloer, een betere balans tussen belasting en herstel en meer aandacht voor coping en gedrag.
Samen werken aan impact
Voor professionals, werkgevers en slechthorenden zelf is de boodschap van Kramer duidelijk:
- Kijk verder dan het audiogram
- Neem vermoeidheid serieus
- Erken luisterinspanning als echte belasting
- Richt oplossingen op het totaalplaatje
Aan het einde van een werkdag gaat het immers niet om perfect horen, maar om energie overhouden. Om kunnen meedoen en om duurzaam functioneren.
De komende periode verdiepen wij samen met het team van Kramer het onderzoek verder en vertalen we inzichten naar de praktijk. Onze uiteindelijke resultaten presenteren we tijdens een gezamenlijk symposium.
Wil je op de hoogte blijven en/of hierover meedenken? Blijf ons dan vooral volgen. We inspireren je graag met een fundamenteel andere kijk op gehoorverlies.