Leven met gehoorverlies raakt álle aspecten van het dagelijks bestaan – ook op je werk. Juist daar lopen veel mensen vast: door vermoeidheid, miscommunicatie of schaamte om hulp te vragen. Alma Gerritsen werkt als audiologisch maatschappelijk werker en cognitief gedragstherapeutisch werker bij Audiologisch Centrum Pento in Utrecht. Zelf is ze slechthorend en weet uit ervaring wat het vraagt om goed te kunnen functioneren met gehoorverlies. In haar werk zet ze zich dagelijks in om cliënten te ondersteunen. Wat levert samenwerking op in een hoorzorgtraject? En hoe zorgen we ervoor dat mensen weer energie overhouden aan het einde van hun werkdag? In deze gastblog laten we Alma aan het woord.
Van overleven naar opleven
Hij zat tegenover me aan tafel, een leraar van begin vijftig. Zijn forse gehoorverlies speelde al langer en resulteerde in moeite met verstaan. Sinds kort gebruikt hij gehoorapparatuur. Hij merkte dat zijn wereld een stukje open ging, dat hij weer beter kon functioneren op zijn werk. Toch bleef hij aan het einde van de dag uitgeput.
In ons eerste gesprek kijken we samen naar zijn leven, de obstakels die hij tegenkomt en hetgeen belangrijk voor hem is. We kijken naar de momenten waar hij zijn energie verliest en waar hij juist energie van krijgt. Vrijwel tegelijkertijd wordt ook PlanPlan ingeschakeld door de betrokken audioloog vanuit Pento. Andrea gaat met hem aan de slag met techniek in de klas. Door microfoontjes te plaatsen aan het plafond en uit te testen wat voor hem goed werkt, krijgt hij weer ademruimte. Letterlijk én figuurlijk.
Meer dan techniek alleen
Het mooie van onze samenwerking is het feit dat we allebei bezig zijn met de cliënt zo goed mogelijk te laten functioneren. Waar PlanPlan focust op de werksituatie, richt ik mij vooral op het leven in algemene zin. Dit soort trajecten laten zien hoe waardevol samenwerking in de hoorzorg kan zijn. En hoeveel er mogelijk is als we mensen met gehoorverlies écht goed ondersteunen. Technisch, praktisch én mentaal.
Bij Pento zie ik volwassenen met gehoorverlies in alle ‘soorten en maten’. Van mensen met tinnitus of overgevoeligheid voor geluid, mensen met diverse soorten slechthorendheid, tot mensen die plotsdoof zijn geworden. Werkend, niet-werkend, jong en oud(er). Wat ik veel bij cliënten zie is vermoeidheid, prikkelsensitiviteit maar ook angst- en stemmingsklachten komen geregeld voor. Het constante luisteren en proberen te verstaan is erg intensief. Zeker als je niet durft te zeggen dat je het lastig vindt of je grenzen moeilijk(er) kunt aangeven. Cliënten lopen vaak lang op hun tenen voor ze om hulp vragen.
Juist daarom kijk ik niet alleen naar hulpmiddelen of gehoortesten. Ik kijk ook naar iemands totale leven en hierbij naar de energiebalans, belemmerende gedachten en schaamte. Soms heeft iemand het op het werk goed geregeld, maar is juist de thuissituatie erg vermoeiend. Ik focus mij op datgene wat er wél mogelijk is als je durft te erkennen wat je nodig hebt.
Wat als ik aangeef dat het te veel is?
Veel mensen met gehoorverlies willen niet opvallen. Ze voelen zich ‘lastig’ als ze iets extra’s nodig hebben om te verstaan. Als ze na een vergadering liever even pauze nemen. Of als ze een telefoontje willen uitstellen tot morgen. In bijna ieder traject komt het naar voren en adviseer ik daarom al gauw: stel jezelf eens de vraag “Wat zou ik tegen een ander zeggen in mijn situatie?”. Vaak komen daar hele milde en begripvolle antwoorden op. Veel zachter dan hetgeen mensen zichzelf toestaan.
Een andere grote uitdaging bij slechthorende cliënten die werkzaam zijn is schaamte. Men holt maar door van het een in het ander. Afhankelijk van een persoons- of gezinssituatie kan iemand daar heel ver in gaan. Als je duidelijk bent in je behoeftes naar anderen toe kun je optimaal presteren. Maar, dan moet je wel eerst zelf weten wat je in welke situatie nodig hebt en wat voor jou belangrijk is om optimaal te kunnen functioneren. Alleen dat is vaak al een heel proces.
Als mens willen we gelijk zijn aan anderen. Ik vind het belangrijk om dit bespreekbaar te maken. Ben je echt ‘minder’ als je aangeeft wat je nodig hebt? Soms zet ik mijn eigen ervaringsdeskundigheid in. Ik hoor zelf niets meer aan één kant en heb een cochleair implantaat aan de andere. Ik heb hulpmiddelen nodig om mijn werk goed te doen, waar niets mis mee is. Maar ook tijd om tot ‘luisterrust’ te komen. Het delen van persoonlijke ervaringen werkt soms als een eye opener voor cliënten.
Samen kom je verder
Bewustwording en communicatie, daar draait het in essentie om. Het is heel belangrijk om het niet in te vullen voor een ander. Door iets éérst bespreekbaar te maken of er open naar te vragen, maak je al een heel groot verschil. Mijn eigen ervaringsdeskundigheid zet ik daar graag voor in.
In trajecten waarin we met PlanPlan samenwerken, houden we regelmatig overleg. We stemmen af, delen observaties en volgen de voortgang. Zo weten we van elkaar wat er speelt, welke hulpmiddelen zijn ingezet en wat er nog mogelijk is.
Soms breng ik ook cliënten met elkaar in contact. Laatst bijvoorbeeld twee leraren, beiden alleenstaand en slechthorend, via een open gesprek met behulp van Teams. De één was al wat verder in het traject en gebruikte het auditief communicatiesysteem voor in de klas al een aantal maanden. De ander zat nog in een ontdekkende fase. Ze wisselden ervaringen uit en gaven elkaar tips. Hetzelfde heb ik georganiseerd voor drie vrouwen die een leidinggevende- en beleidsfunctie hadden. Deze verbindingen zijn zó waardevol en geven perspectief.
Hoorzorg moet mensen sterker maken
We zijn in Nederland goed in technologie, maar vergeten soms de praktische kant. Zoals de oproepsystemen in ziekenhuizen die niet te verstaan zijn voor slechthorenden, maar waarmee ze wél opgeroepen worden voor hun afspraak. Of brieven die per post worden verstuurd, maar vragen om een telefoontje terug. Dat is niet inclusief. Als je het hebt over doelgroepgerichte communicatie, dan zijn er helaas nog veel verbeterpunten te benoemen.
Wat ik ook vaak terughoor is dat cliënten – geheel logischerwijs – niet weten wat er allemaal mogelijk is. Omdat hun KNO-arts weinig tijd had bij het uitspreken van de diagnose. Of omdat er geen verbinding is met andere professionals in het veld. Zonde. Goede hoorzorg vraagt om samenwerking en voorkomt verontwaardiging, boosheid en verdriet. Natuurlijk hoeven we niet allemaal alles te weten. Maar we moeten wél weten wie we kunnen inschakelen, en wanneer.
Daarom sluit ik deze gastblog heel graag af met een oproep aan alle hoorprofessionals. Laten we elkaars werk leren kennen. Niet enkel via brochures of mailtjes, maar door écht contact. Door samen op te trekken in het belang van onze cliënten. Goede hoorzorg draag je samen. En het mooie is: dat zien we keer op keer terug. In de verhalen van mensen die weer energie overhouden aan het einde van de dag, in plaats van elke avond uitgeput op de bank te ploffen. Die zichzelf durven zijn. Die zichzelf weer volwaardig voelen.
Zó kan het dus ook.
Ben of ken jij iemand die moeite heeft om anderen te verstaan tijdens werkzaamheden? Neem dan gerust contact met ons op. We komen graag eens bij je langs om de mogelijkheden te bespreken.